Lokal boya, sök-tak ve değişen ne demek? Farkları ve değere etkisi

Dört durum tek tabloda: ne demek, neden yapılır?

Ekspertiz raporunda kaporta parçaları için dört ifade kullanılır: lokal boyalı, boyalı, sök-tak ve değişen. Bu ifadeler parçaya hangi işlemin yapıldığını gösterir. Lokal boya en sınırlı, değişim en kapsamlı onarımdır; sök-takın ağırlığı ise parçanın neden söküldüğüne bağlıdır. Aşağıdaki tablo her birinin anlamını ve en sık nedenini özetler.

Raporun genel okunuşunu, tramer ve şase beyanlarıyla birlikte ekspertiz raporu nasıl okunur yazımızda anlattık. Bu yazı yalnız dört kaporta ifadesinin farkına odaklanır.

Lokal boya ile boyalı arasındaki fark nedir?

Lokal boyalı ile boyalı arasındaki fark, boyanan alanın büyüklüğüdür: lokal boyada parçanın bir köşesi ya da kenarı, boyalıda parçanın bütün yüzeyi boyanır. Örneğin kaputun ön kenarındaki taş izleri için yalnız o şerit boyanırsa rapora “lokal boyalı”, kaputun tamamı boyanırsa “boyalı” yazılır.

Kaputta lokal boya en çok yoldan sıçrayan taşların açtığı küçük izler ve ön kenardaki aşınma yüzünden yapılır. Kapı ve tamponlarda ise park sırasında oluşan sürtmeler ve kapı çarpmaları başlıca nedendir. Lokal boya çoğunlukla bir kozmetik onarımdır; tek başına aracın kaza geçirdiğini göstermez.

• Lokal boya: Küçük, sınırlı bir onarım. Ustalıkla yapıldığında gözle fark edilmesi zordur.
• Boyalı: Parçanın tamamı işlem görmüştür. Altında göçük düzeltme ya da macun olup olmadığı boya kalınlığı ölçümüyle anlaşılır.
• Ortak nokta: İkisinde de parçanın kendisi yerindedir; değişim ya da söküm yoktur.

Aynı taraftaki birkaç parçada görülen işlem, tek bir darbenin izi olabilir; bulguları parça parça değil, bölge olarak değerlendirin.

Sök-tak nedir, neden yapılır?

Sök-tak, bir kaporta parçasının cıvataları sökülerek yerinden çıkarılması ve aynı parçanın yeniden takılması demektir. Parça değişmemiştir; ancak sökülmüş olması, o bölgede bir onarım yapıldığını gösterir.

Araçta sök-tak çoğunlukla cıvata başlarındaki anahtar izinden, cıvata çevresinde çatlamış boyadan ve parça aralıklarındaki kaymadan anlaşılır. Kesin tespiti ekspertiz yapar.

Parçalar çoğunlukla arkasındaki ya da altındaki bir bölgeye ulaşmak için sökülür:

• Kaput sök-tak: Ön panel, far grubu ya da motor bölmesindeki bir onarım için kaputun çıkarılmasıdır. Kaputta sök-tak varsa, ön bölümde başka işlem olup olmadığına ayrıca bakın.
• Kapı sök-tak: Kapının içindeki cam mekanizması, menteşe ya da arkasındaki direk ve marşpiyelde yapılan işler için kapının sökülmesidir.
• Çamurluk ve tampon sök-tak: Far, sis lambası, sensör ya da iç bağlantı parçalarının onarımında sık görülür.

Piyasada “fabrikasyon sök-tak” diye bir ifade de kullanılır; bununla, cıvatalardaki izlerin üretim sırasında oluştuğu kastedilir. Bu ayrımı ancak yerinde yapılan ekspertiz değerlendirebilir. Satıcının sözlü “fabrikasyon” açıklamasını tek başına yeterli saymayın; ekspertiz raporunda nasıl yazıldığına bakın.

Araçta değişen parça nasıl anlaşılır?

Araçta değişen parça en güvenilir biçimde ekspertizde, bağlantı noktaları ve boya katmanı incelenerek anlaşılır. Değişen parça, yerine yenisi ya da başka bir araçtan çıkma bir parça takılmış kaporta parçası demektir. Aracı kendiniz incelerken şu işaretlere bakabilirsiniz:

1. Boşluklar ve hizalar: Kapı, kaput ve çamurluk arasındaki aralıkların iki tarafta eşit olup olmadığına bakın. Bir taraftaki geniş ya da kaymış aralık, sökülen veya değişen bir parçayı düşündürür.
2. Cıvata başları: Menteşe ve bağlantı cıvatalarında anahtar izi ya da çizilmiş boya, parçanın sökülmüş olduğunu gösterebilir.
3. Renk tonu: Gün ışığında ve farklı açılardan bakıldığında komşu parçadan farklı görünen ton, boya ya da değişimin izi olabilir.
4. İç kenarlar ve sızdırmazlık macunu: Kapı ve kaput iç kenarlarındaki macun çizgisinin düzensiz ya da yeni görünmesi bir işlemin izi olabilir.
5. Parça üzerindeki işaretler: Bazı parçaların iç yüzeyinde üreticinin etiket ya da baskı işaretleri bulunur; bu işaretlerin olmaması ya da farklı olması dikkat çekicidir.
6. Boya kalınlığı ölçümü: Ekspertizde parçalar ölçüm cihazıyla taranır. Ölçümün komşu parçalardan belirgin biçimde farklı çıkması, parçanın işlem gördüğünü gösterir.

“Orijinal değişen” ifadesi, değişen parçanın aracın üreticisine ait orijinal yedek parça olduğunu anlatır. Bunu anlamanın en sağlam yolu parçanın faturası ve servis kaydıdır. Parçanın orijinal olması değişimin varlığını ortadan kaldırmaz; raporda yine “değişen” olarak yer alır.

Sigortaya bildirilen onarımların izini sürmek için hasar kaydını da sorgulayın; nasıl yapılacağını tramer hasar kaydı sorgulama yazımızda anlattık.

Hangi parçadaki işlem daha önemlidir?

Bir işlemin önemi, parçanın gövdeye nasıl bağlandığına bağlıdır: cıvatayla bağlanan parçalar sökülüp değiştirilebilir, kaynakla bağlanan parçalar ise gövdenin taşıyıcı yapısının parçasıdır. Bu yüzden aynı “değişen” ifadesi kapıda ve tavanda çok farklı anlam taşır.

Kaputta tek başına bir boya ya da değişim, ön bölümdeki bir darbenin tek izi olabilir; bu nedenle kaputta işlem varsa ön panel, şase uçları ve airbag beyanıyla birlikte değerlendirin. Tavan ve direklerdeki işlemler ise devrilme ya da ağır yan darbe gibi olaylarla ilişkilendirilebileceği için ayrıca sorgulanmalıdır.

Yetki belgeli işletmeler, belirli araçları satmadan önce TSE hizmet yeterlilik belgeli bir ekspertiz işletmesine rapor aldırmak zorundadır; kapsam ve istisnalar Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik'te yer alır.

Lokal boyalı, boyalı ya da değişenli araç alınır mı?

Lokal boyalı, boyalı ya da değişenli bir araç; işlemlerin yeri, sayısı ve nedeni belliyse ve fiyat bunu yansıtıyorsa alınabilir. Karar verirken şu listeyi kullanabilirsiniz:

• Yer: İşlemler sökülebilir dış parçalarda mı, yoksa tavan, direk ya da şase gibi kaynaklı bölgelerde mi?
• Yoğunluk: İşlemler aracın bir tarafında ya da bir köşesinde mi toplanıyor? Toplanma, tek bir büyük darbenin izi olabilir.
• Tutarlılık: Hasar kaydındaki tutar ve tarih, kaporta bulgularıyla örtüşüyor mu?
• İşçilik: Aralıklar, renk tonu ve kapıların açılıp kapanışı düzgün mü?
• Belge: Değişen parçalar için fatura ya da servis kaydı var mı?
• Fiyat: Teklifiniz, aracı ileride satarken bu geçmişin de değeri etkileyeceği hesaba katılarak mı belirlendi?

Hasarın türüne göre daha geniş bir değerlendirme için hasarlı ve kazalı araç alınır mı yazımıza bakabilirsiniz.

İhaledeki araçlarda parça durumu nasıl gösterilir?

Alp Filo İhale'de araç sayfasında fotoğraflar, boyalı, lokal boyalı, sök-tak ve değişen parçalar, şase ve airbag beyanı, tramer beyanı ve ekspertiz tarihi yer alır. Araçlar ilandaki ekspertiz bilgisi ve beyanlarla, görüldüğü hâliyle satılır; rapor ekspertiz tarihindeki durumu yansıtır. Teslimden sonra ekspertizde beyan edilmemiş bir kusur görürseniz teslimden itibaren 48 saat içinde, açıklama ve fotoğrafla “İtiraz” bildirimi yapabilirsiniz; doğal yıpranma itiraz konusu değildir. Ayrıntılar nasıl çalışır sayfasındadır.

Sık sorulanlar