Araç satış sözleşmesi: noter sözleşmesi ve adi sözleşme farkı

Araç satış sözleşmesi nedir ve neden noterde yapılır?

Araç satış sözleşmesi, satıcının aracın zilyetliğini ve mülkiyetini alıcıya devretmeyi, alıcının da karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Türk Borçlar Kanunu satış sözleşmesini bu şekilde tanımlar ve aksi kararlaştırılmadıkça iki tarafın borcunu aynı anda yerine getirmesini öngörür.

Sözleşmeler kural olarak hiçbir şekle bağlı değildir; kanun bir şekil öngörmüşse o şekle uyulmadan kurulan sözleşme hüküm doğurmaz. Tescilli araçlarda bu şekli Karayolları Trafik Kanununun 20. maddesi belirler: satış ve devirleri noterler yapar, noterler tarafından yapılmayan her çeşit satış ve devir geçersizdir. Kısacası araç satış sözleşmesinin geçerlilik şartı, noterde düzenlenmesidir. Resmî ihalelerle yapılan satışlarda devir, ihaleyi yapan kurumun belgeleriyle yürür; bu yazı kişiler arasındaki satışı anlatır.

Alp Filo İhale'de kazanılan araçlarda da mülkiyet noter satışıyla geçer; araç, ödeme hesaba geçip noter satışı yapıldıktan sonra ilanda belirtilen adreste teslim edilir.

Bu yazı sözleşmenin kendisini anlatır. Notere gitmeden önceki sorgular, istenen belgeler ve işlem sırası için noterde araç satışı yazımıza bakabilirsiniz.

Noter araç satış sözleşmesinde neler yazar?

Noter araç satış sözleşmesinde aracın, tarafların ve satışın kimlik bilgileri yer alır. Ticaret Bakanlığının Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmeliği, ikinci el taşıt satış sözleşmesinde bulunacak asgari bilgileri şöyle sayar:

• Araç: ilk tescil tarihi, marka, ticari ad, cins, tip, model yılı, şasi ve plaka numarası.
• Satış anı: satışın yapıldığı tarih, saat ve dakika.
• Taraflar: alıcı ve satıcının adı soyadı ve kimlik numarası ya da ticaret unvanı ve vergi numarası, iletişim bilgileri.
• Yetki belgesi: satıcı işletmenin ve varsa alıcının yetki belgesi numarası ya da belge bulunmadığı bilgisi.
• Ekspertiz: rapor sunulduysa tarihi, sayısı, raporda yazan kilometre, ekspertiz işletmesinin hizmet yeterlilik belgesi numarası ve bu belgenin rapor tarihinde geçerli olup olmadığı; sunulmadıysa bu durum ile tarafların satış anındaki kilometre beyanı.
• Vekâlet: satış vekâletle yapılıyorsa işlemi noterde yürüten kişilerin kimlik ve iletişim bilgileri.

Bunlara ek olarak noterlikte düzenlenen her tutanakta noterin ve noterliğin adı, işlemin yeri ve tarihi, ilgililerin kimlik, adres ve vergi kimlik numaraları, iradelerine ilişkin beyanları ve imzalar bulunur.

Noter araç satış sözleşmesinin metnini taraflar değil noter hazırlar. İnternetten indirilen bir şablonu doldurup notere götürmeniz gerekmez; noter bilgileri kendi sisteminden ve sizin beyanınızdan alarak sözleşmeyi düzenler. Bu yüzden doldurulacak hazır bir örnek sözleşmeye ihtiyacınız yoktur.

Düzenleme şeklinde sözleşme ile imzası onaylı adi sözleşme farkı

Düzenleme şeklinde araç satış sözleşmesi, noterin metni bizzat bir tutanak olarak hazırladığı ve tarafların noter huzurunda imzaladığı sözleşmedir. Noterlik Kanununa göre bu şekilde düzenlenen işlemler sahteliği ispat edilene kadar geçerli kabul edilir; belgenin aslı noterlikte kalır.

Adi sözleşme ise tarafların kendi aralarında yazıp imzaladığı metindir. Bu metindeki imzaları noterde onaylatmak sözleşmeyi resmî satışa dönüştürmez: imza onayı yalnız imzanın o kişiye ait olduğunu belgeler, metnin içeriğini kapsamaz.

Kendi aranızda imzaladığınız bir “araç alım satım sözleşmesi” aracın mülkiyetini size geçirmez ve satıcıyı noterde satış yapmaya zorlayan geçerli bir satış sözleşmesi de sayılmaz. Araç, noterde satış yapılana kadar satıcının adına kayıtlı kalır.

Kanun, sözleşme yapılırken verilen parayı kural olarak sözleşmenin yapıldığının kanıtı sayar ve bu para asıl borçtan düşülür; buna bağlanma parası denir. Ancak sözleşme şekle uyulmadığı için geçersizse, ödenen paranın dayandığı sebep de geçersiz kalır. Geçersiz bir sebebe dayanarak elde edilen şey, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebilir. Karşı taraf parayı kendiliğinden iade etmezse geri almak için dava açmanız gerekir.

• Kapora vermeden önce satıcının kimliğini, aracın onun adına kayıtlı olduğunu ve satışını kısıtlayan bir kayıt bulunmadığını kontrol edin.
• Kişiler arasındaki satışta bedelin bir kısmını ya da tamamını nakit, havale ya da EFT ile ödeyecekseniz bu ödeme, Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik gereği mülkiyet ile bedelin aynı anda el değiştirmesini sağlayan ve Ticaret Bakanlığının yetkilendirdiği elektronik sistem üzerinden yapılır. Ayrıntılar için araç alım satımında güvenli ödeme yazımıza bakın.

Araç satış vaadi sözleşmesi nedir, geçerlilik şartı ne?

Araç satış vaadi sözleşmesi, tarafların aracın satışını ileride yapmayı bugünden üstlendiği bir ön sözleşmedir. Türk Borçlar Kanununa göre ön sözleşmeler geçerlidir; fakat kanunda istisna yoksa ön sözleşme, ileride kurulacak asıl sözleşmenin şekline bağlıdır.

Tescilli aracın satışı noterde yapıldığından, araç satış vaadi de noterde düzenlenmelidir. Kendi aranızda yazılan bir satış vaadi metni bu şekil şartını karşılamaz. Satış vaadi aracın mülkiyetini geçirmez; yalnız ileride satış yapılmasını isteme hakkı doğurur. Satıcı sözüne uymazsa bu hakkın kullanılması için mahkemeye başvurmak gerekebilir.

Bedelin taksitle ödendiği bazı satışlarda başka bir yol da vardır: mülkiyeti saklı tutma kaydıyla satış. Bu sözleşme herhangi bir noterde yapılabilir, alıcının yerleşim yeri noterliğindeki özel sicile kaydedilir; araç alıcı adına tescil edilir ve tescil kaydına mülkiyetin saklı tutulduğu şerhi işlenir. Hangi yolun durumunuza uygun olduğu için bir hukukçuya danışmanız yerinde olur.

Noter araç satış sözleşmesini kaybettim: ne yapmalıyım?

Kaybolan noter satış sözleşmesinin (satış belgesinin) yenisi noterden alınır. Düzenleme şeklindeki işlemin aslı noterlikte saklanır ve noterlerin yaptığı bütün işlemlerin bilgi ve belgeleri ortak bilişim sisteminde kaydedilir; size verilen kâğıt bunun yalnız bir örneğidir.

1. Satışın hangi noterlikte ve hangi tarihte yapıldığını belirleyin. Hatırlamıyorsanız e-Devlet'teki e-Makbuz Bilgi Sorgulama hizmetinden noter işlemlerinize ait makbuz bilgilerine bakabilirsiniz.
2. Kimliğinizle işlemi yapan noterliğe başvurup sözleşmenin onaylı örneğini isteyin.
3. Başka bir şehirdeyseniz, bulunduğunuz yerdeki noter aracılığıyla örneği o noterlikten getirtebilirsiniz; bunun masrafı ödenir.
4. Yıllar önce yapılmış bir satışta da yol aynıdır; eski araç satış sözleşmesi de işlemi yapan noterlikten istenir.

Noterlik Kanununa göre işlem örnekleri yalnız işlemin ilgililerine, kanuni temsilcilerine, vekillerine ya da mirasçılarına verilir. Bunların dışındaki biri ancak mahkemeden izin alarak örnek isteyebilir.

Araç satış sözleşmesi e-Devlet'te görünür mü?

Noter satış sözleşmesinin onaylı örneği e-Devlet'ten alınmaz, noterden alınır; e-Devlet'te ise satışın sonucunu (aracın kimin adına tescilli olduğunu) ve noter işlemlerinizin makbuzlarını görebilirsiniz. Satışı e-Devlet'te sorgulamak için şu hizmetleri kullanabilirsiniz:

Noter, satışı tamamladığında alıcı adına araç tescil belgesini düzenler ve satış bilgisini elektronik ortamda ilgili kurumlara bildirir. Satış masrafının hangi kalemlerden oluştuğunu noter araç satış masrafı yazımızda bulabilirsiniz.

Noterde yapılan araç satışı iptal edilebilir mi?

Noterde tamamlanan satış, noter tarafından tek taraflı iptal edilmez; taraflar anlaşırsa araç yeni bir noter satışıyla eski sahibine devredilir, anlaşma yoksa uyuşmazlığı mahkeme çözer.

• Yanılma, aldatma ya da korkutma: Sözleşmeyi bu sebeplerle yapan taraf, durumu öğrendiği ya da korkutmanın etkisi geçtiği andan başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmezse sözleşmeyi onamış sayılır.
• Ayıp: Satıcı, bildirdiği niteliklerin araçta bulunmamasından ve aracın değerini ya da kullanımını önemli ölçüde azaltan ayıplardan, bilmese bile sorumludur. Alıcı aracı teslim alınca imkân bulur bulmaz gözden geçirmeli ve fark ettiği ayıbı uygun sürede satıcıya bildirmelidir. Alıcının seçebileceği haklar arasında sözleşmeden dönme, bedelde indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız benzeriyle değiştirme sayılır.
• Zamanaşımı: Ayıptan doğan davalar, satıcı daha uzun bir süre üstlenmediyse, araç alıcıya devredildikten itibaren iki yıl geçince zamanaşımına uğrar; satıcı ağır kusurluysa bu süreden yararlanamaz.

Bu bölüm genel bilgi verir; satış iptali ya da ayıp iddiası için kendi durumunuzu bir avukata danışın.

Araç devir teslim tutanağına neler yazılmalı?

Araç devir teslim tutanağı, aracın hangi durumda ve hangi eşyalarla teslim edildiğini kayda geçiren basit bir belgedir. Mülkiyeti geçirmez ve noter sözleşmesinin yerini tutmaz; ama teslim anına ilişkin sonradan çıkabilecek anlaşmazlıklarda işe yarar. Tutanağı iki nüsha hazırlayıp iki tarafın da imzalaması yeterlidir.

• Teslimin tarihi, saati ve yeri; tarafların adı ve imzası
• Plaka, şasi numarası ve teslim anındaki kilometre
• Teslim edilen anahtar sayısı ve araçla verilen belgeler (bakım kayıtları, garanti belgesi gibi)
• Yedek lastik, kriko, kış lastiği gibi araçla birlikte verilen eşyalar
• Teslim anında görülen çizik, göçük ya da arıza uyarıları
• Yakıt seviyesi

Sık sorulanlar