Ticari araç hususiye çevrilir mi, nasıl çevrilir?

Ticari kayıtlı araç ne demektir?

Ticari kayıtlı araç, tescil kaydında kullanım amacı “ticari” olarak işlenmiş, yani kazanç sağlamak amacıyla kullanılmak üzere kaydedilmiş araç demektir. Araçların tescil işlemlerini düzenleyen yönetmelik taşıtları bu açıdan dört gruba ayırır.

• Hususi taşıt: Kazanç kaydı olmaksızın kullanılan taşıt.
• Ticari taşıt: Çeşitli şekillerde kazanç sağlamak amacıyla kullanılan taşıt.
• Resmî taşıt: Kamu kurumlarının Taşıt Kanunu kapsamındaki araçları.
• Resmî ticari taşıt: Resmî olup ticari nitelik de taşıyan taşıt.

Kişisel ya da şirket ihtiyacı için kullanılan bir otomobil hususi kayda; taksi, dolmuş, servis aracı ya da ücretle yük taşıyan kamyonet ise ticari kayda örnektir. Aracın hangi amaçla tescil edildiğini görmek için ilk bakılacak yer ruhsattır.

Ticari araç hususiye nasıl çevrilir?

Ticari aracı hususiye çevirmek için tescil kaydındaki kullanım amacının değiştirilmesi gerekir; kayıt değişince aracın sahibi adına yeni tescil belgesi düzenlenir. Özel kişi ve şirketlere ait motorlu araçların tescil işlemlerini noterler yapar; Emniyet Genel Müdürlüğü trafik tescil birimleri ise resmî, diplomatik ve özel tahsisli plakalı araçlar gibi yönetmelikte sayılan araçlara bakar. Araç üzerindeki her değişiklik tescile yetkili olanlarca elektronik kayda işlenir. İşlem genel olarak şu sırayı izler:

1. Ruhsatı ve kaydı inceleyin. Kullanım amacını, plakanın nasıl verildiğini ve kayıtta kısıtlayıcı bir şerh bulunup bulunmadığını kontrol edin.
2. Belediye iznini ve plaka durumunu öğrenin. Taksi, dolmuş ya da servis gibi belediye sınırları içinde çalışan ticari taşıtların çalışma şeklini, yerini ve sayısını belediyeler belirler. Aracın izninin ve plakasının hususiye geçişte ne olacağını belediyeden ve başvuracağınız noterden önceden sorun.
3. Aracı hususi kullanıma uygun hâle getirin. Ticari donanım ve yazılar kaldırılır. Aracın rengi değiştirilirse bu değişikliğin de tescil kaydına işlenmesi gerekir.
4. Sigorta ve muayeneyi kontrol edin. Yönetmeliğe göre tescil belgesinin basılabilmesi için aracın geçerli zorunlu trafik sigortası ve muayenesi bulunmalıdır. Poliçenin yeni kullanım amacına uygun olup olmadığını sigortacınıza sorun.
5. Tescil başvurusunu yapın. Kullanım amacı değişikliği için noterde işlem yaptırın; kayıt değiştiğinde adınıza yeni tescil belgesi düzenlenir. Plakanın değişip değişmeyeceğini başvuru sırasında öğrenin.

Kullanım amacı değişince eski tescil belgesi otuz gün daha geçerli kalır; kaydın bu süre içinde güncellenip yeni belgenin alınması gerekir. İstenen belgeleri ve güncel harç tutarını başvurudan önce noterden teyit edin.

Plaka ve belediye kayıtları neden önemlidir?

Ticari araçlarda plaka ve çalışma izni, aracın kendisinden ayrı düşünülmesi gereken konulardır. Yönetmelik, gerekli görülen yerlerde ticari amaçla çalışan araçlara, büyükşehirlerde ulaşım koordinasyon merkezi (UKOME), diğer illerde il trafik komisyonu kararıyla belirlenen harf gruplarından plaka verilebileceğini öngörür.

Bu nedenle özellikle taksi ve dolmuş çıkması araçlarda iki soruyu netleştirin: araç hususiye geçerken plakası değişecek mi, ve aracın belediyeyle ilişkili bir izni ya da kaydı devam ediyor mu? Kurallar şehirden şehre farklılık gösterebildiği için cevabı ilgili belediyeden ve tescil işlemini yapacak makamdan alın.

Binek ve ticari araç ayrımı nedir?

Binek, günlük dilde insan taşımak için imal edilmiş araçları anlatır ve aracın cinsiyle ilgilidir; ticari ise aracın kazanç amacıyla kullanılmak üzere tescil edildiğini gösteren kullanım amacıdır. Bu yüzden ticari kayıtlı bir otomobil de, hususi kayıtlı bir kamyonet de olabilir. Cins aracın nasıl imal edildiğini, kullanım amacı ise nasıl kullanılmak üzere tescil edildiğini gösterir.

Günlük dilde “ticari araç” denince çoğu zaman kamyonet ve panelvan gibi yük araçları kastedilir; bu araçların ikinci el alımına ayrıca ikinci el ticari araç ve kamyonet yazımızda değindik. Bu yazının konusu ise ruhsattaki kullanım amacıdır.

Ticari geçmişi olan araç alınır mı?

Ticari geçmişi olan araç alınabilir; ticari kayıt tek başına aracın kötü olduğunu göstermez, yalnız geçmişin daha dikkatli incelenmesini gerektirir. Ticari kullanımdaki bir araç birden çok sürücü tarafından ve yoğun biçimde kullanılmış olabilir. Bu yüzden karar vermeden önce şu sorulara cevap arayın:

• Kilometre aracın yaşıyla uyumlu mu? Yüksek kilometre tek başına sorun değildir; önemli olan bakımların düzenli yapılıp yapılmadığıdır.
• Hasar kaydı ne söylüyor? Kayıtları ekspertizdeki boyalı ve değişen parçalarla birlikte okuyun.
• Ticari donanımın izleri kaldı mı? Taksimetre, tepe lambası, reklam yazısı ya da kasa düzenlemesi sökülmüşse yerlerine ve işçiliğine bakın.
• Kayıtta kısıtlama var mı? Haciz, rehin ya da ihtiyati tedbir gibi şerhler devri etkiler; bunları araç haciz ve rehin sorgulama yazımızda anlatıldığı gibi satıştan önce sorgulayın.
• Araç vergi istisnasıyla mı alınmış? Bu durumda alıcıya vergi yükümlülüğü doğabilir (aşağıdaki ÖTV bölümüne bakın).

Filo ve kiralama şirketlerinden çıkan araçlar da çoğu zaman bu soruyla birlikte gündeme gelir. Bir aracın filodan çıkmış olması ruhsatında ne yazdığını tek başına söylemez; kullanım amacını tahmin etmek yerine tescil belgesinden okuyun. Filo araçlarının genel özelliklerini filo çıkması araç yazımızda anlattık.

ÖTV istisnasıyla alınmış araçlarda nelere dikkat edilmeli?

ÖTV istisnasıyla alınmış bir araç, istisna şartları sağlanmadan size devredilirse vergi sizden istenebilir. Özel Tüketim Vergisi Kanununa göre istisnayla ilk kez alınan kayıt ve tescile tabi bir taşıt, istisnadan yararlanamayan biri tarafından alındığında vergi, adına tescil yapılan kişiden alınır.

• Engelli istisnası: Gelir İdaresinin rehberine göre bu istisnayla alınan araç, kanunda belirtilen süre dolmadan istisnadan yararlanamayan birine satılırsa ÖTV aranır; vergiyi alıcı beyan eder ve öder. Süre dolduktan sonraki satışlarda ise ÖTV aranmaz.
• Cins dönüşümü: Kullanım amacı değişikliğinden ayrı olarak, eşya taşımaya mahsus bir aracın binek otomobil sınıfına dönüştürülmesi gibi bazı değişikliklerde, ilk alımdan sonraki belirli süre içinde vergi farkı doğabilir.
• Diğer istisnalar: Kanunda farklı kurum ve kişilere tanınmış başka istisnalar da vardır; aracın ilk alımının nasıl yapıldığını satıcıdan öğrenin.

Süreler ve oranlar kanun değişiklikleriyle güncellenebilir. Aracın vergi durumu konusunda tereddüdünüz varsa satın almadan önce bir mali müşavire ya da vergi dairesine danışın.

“Ticari araç kullanma belgesi” diye bir belge var mı?

Bu adla tek bir belge yoktur; ticari faaliyette gerekecek belge, aracın hangi işte kullanılacağına göre değişir. Sürücü belgesi sınıfları, Karayolları Trafik Kanununa göre sürülecek aracın cinsine ve özelliklerine göre belirlenir. Kanun ayrıca ticari olarak tescil edilmiş bir motorlu taşıtı süren kişiyi “şoför” olarak tanımlar ve karayolu taşımacılığında ek belgeler öngörülür.

• Taşımacılık yetki belgesi: Ticari taşımacılık yapan işletmeler için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının verdiği belgedir; şahıs firmaları ve tüzel kişiler e-Devlet üzerinden başvurabilir. Bu belge, ikinci el araç alım satımı yapanların aldığı araç alım satım yetki belgesinden farklıdır.
• Mesleki yeterlilik belgesi (SRC): Yolcu, eşya ve kargo taşımacılığı ile motosikletle kurye taşımacılığında görev yapan sürücüler için türlere (SRC1–SRC4 ve SRC KURYE) ayrılmış belgedir.
• Belediye izinleri: Belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak taşıtların çalışma şekli, yeri ve sayısı belediyelerce belirlenir.

Aracı hususiye çevirip yalnız kişisel ihtiyacınız için kullanacaksanız bu ticari belgelere ihtiyaç duymazsınız. Aracı ticari amaçla kullanmaya devam edecekseniz hangi belgelerin gerektiğini işinizin türüne göre ilgili kurumdan öğrenin.

Ekspertiz ve hasar kaydıyla geçmişi doğrulamak

Ticari geçmişli bir aracın gerçek durumunu ruhsat değil, ekspertiz ve kayıtlar gösterir. Ruhsattan kullanım amacını, ekspertizden boyalı, değişen ve onarılan parçaları, hasar kaydından da geçmiş kazaları öğrenirsiniz. Hasar kaydını nasıl sorgulayacağınızı tramer hasar kaydı sorgulama yazımızda anlattık.

Alp Filo İhale'deki araç sayfalarında fotoğraflar, boyalı, lokal boyalı, sök-tak ve değişen parçalar, şase ve airbag beyanı, tramer beyanı ve ekspertiz tarihi yer alır; hasar kaydını kendiniz de sorgulayabilirsiniz.

Sık sorulanlar