Hacizli araç nedir, satılır mı, alınır mı?

Hacizli araç ne demek?

Hacizli araç, ödenmeyen bir borç için tescil kaydına haciz işlenmiş araç demektir. Haciz, aracı borcun teminatı hâline getirir: borç ödenmezse araç satılarak alacak bu paradan karşılanabilir.

Araçlar başlıca üç yoldan hacizli olur:

• İcra dairesi: Kredi, kart, senet ya da kira gibi özel borçlar için başlatılan icra takibinde alacaklının talebiyle konur. İşleyiş 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'na bağlıdır.
• Vergi dairesi: Vergi, harç ve para cezası gibi kamu alacakları, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a göre tahsil edilir. Gelir İdaresi araçlara elektronik haciz de uygulayabilir; araç sahibi bunu e-Devlet'teki “Araçlara Uygulanan Elektronik Haciz Sorgulama” hizmetinden görebilir.
• SGK: Süresinde ödenmeyen prim ve diğer alacaklar, 5510 sayılı Kanun'un 88. maddesi gereği yine 6183 sayılı Kanun'a göre takip edilir. Bu nedenle SGK borcu da araca haciz konmasına yol açabilir.

Haciz, aracı kendiliğinden sahibinin elinden almaz. Kanuna göre haczedilmiş ama muhafaza altına alınmamış bir mal, satış istendiğinde muhafaza altına alınır ya da alıcıya teslime hazır hâle getirilir; sicile kayıtlı araçlarda muhafaza, satış talebiyle birlikte istenir. Buna karşılık sahibi, haciz sürdüğü sürece araç üzerinde serbestçe tasarruf edemez.

Haciz şerhi, yakalama ve hak mahrumiyeti arasındaki fark nedir?

Haciz şerhi aracın satışını kısıtlar. Yakalama kararı, aracın bulunup muhafazaya alınmasını sağlar. Hak mahrumiyeti ise kayıttaki bu tür kısıtlamaların hepsini anlatan genel ifadedir. Araç Tescil Yönetmeliği haciz, rehin ve ihtiyatî tedbiri “kısıtlayıcı şerh” olarak sayar; yakalama kararını ise ayrıca anar.

Kayıt türü sonucu değiştirir. Yönetmeliğe göre kaydında haciz ya da rehin gibi kısıtlayıcı şerh bulunan araç hurdaya ayrılamaz. Trafikten çekme ise farklıdır: yönetmeliğe göre kaydında hak mahrumiyeti olan araç trafikten çekilebilir, ancak yakalama kararı içerenler bunun dışındadır. Trafikten çekilen aracın tescil kaydı, yeniden trafiğe çıkarılana kadar kapatılır; bu işlem aracın çekiciyle otoparka götürülmesi anlamına gelmez.

Hacizli araç satılır mı, devredilebilir mi?

Hacizli araç, haciz sürdüğü sürece sahibi tarafından serbestçe satılamaz. İcra ve İflas Kanunu'na göre borçlu, alacaklının muvafakati ve icra memurunun izni olmadan haczedilmiş taşınır mal üzerinde tasarruf edemez. 6183 sayılı Kanun'a göre de borçlu, alacaklı kamu idaresinin muvafakatini almadan hacizli mal üzerinde tasarrufta bulunamaz (m.73).

Noter tarafında da kural açıktır. Araç satış ve devirlerini düzenleyen yönetmeliğe göre noter satıştan önce, araç üzerinde satış ve devri kısıtlayan bir tedbir ya da kayıt bulunmadığını tespit etmek zorundadır. Aynı hüküm, noterde yapılmayan her türlü araç satış ve devrinin geçersiz olduğunu da belirtir. Noterde satışın genel adımlarını noterde araç satışı yazımızda anlattık.

Sahibi hacizli aracını satmak istiyorsa önce borcu ödeyip haczin kaldırılmasını sağlar. Haciz kalktığında şerh, sicili tutan idare tarafından kayıttan silinir; bundan sonra araç noterde olağan yolla satılabilir.

Hacizli aracı elden almak neden risklidir?

Hacizli aracı noterde satış yapmadan, kapora, senet ya da vekâletle almak, parayı ödediğiniz hâlde aracın sahibi olamamanıza yol açabilir. Başlıca riskler şunlardır:

• Satış geçersiz olur: Noterde yapılmayan araç satışı yönetmeliğe göre geçersizdir; aracı teslim almanız sizi malik yapmaz.
• Haciz araçla birlikte kalır: Kayıttaki haciz siz ödeme yaptınız diye kalkmaz. Alacaklı satış isterse araç muhafazaya alınıp açık artırmaya çıkarılabilir.
• Yeni haciz eklenebilir: Araç resmî olarak satıcının adına kaldığı sürece, satıcının başka borçları için de araca haciz konabilir.
• Yakalama riski: Kayıtta yakalama kararı varsa ya da sonradan konursa, araç kullanılırken yakalanıp muhafazaya alınabilir.

Hacizli bir aracın satışı konusunda “alacaklıyla anlaştık” gibi sözlü güvencelere dayanmayın. Böyle bir durumda işlem yapmadan önce yazılı belgeyi ilgili daireyle doğrulayın ve kendi durumunuz için bir avukata danışın.

Hacizli araçlar nasıl ve ne zaman resmî satışa çıkar?

Hacizli araç, alacaklı kurum satış istediğinde ve araç muhafaza altına alındığında, o kurumun açık artırmasıyla resmî satışa çıkar. Her haciz satışla sonuçlanmaz: borç ödenirse ya da icrada satış kanundaki süre içinde istenmezse haciz kalkar.

İcra satışında araç, satış talebinden sonra lisanslı bir yediemin otoparkında bekletilir. Haczi kalktığı hâlde yedieminde kalan araçlar için kanunda ayrı bir tasfiye yolu da vardır; bunu yediemin otoparkı araç satışı yazımızda ele aldık.

Hacizli araç ihalesine katılmadan önce neye dikkat etmeli?

Hacizli araç ihalesinde bağlayıcı olan, aracı satan dairenin ilanı ve şartnamesidir; teminat, ödeme süresi ve alıcıya ait giderler her ilanda ayrıca yazar. Genel olarak ihaleye şu sırayla girilir:

1. İlanı satan dairenin resmî sayfasından bulun: icra için UYAP e-Satış Portalı, vergi için ilan.gib.gov.tr, SGK için e-Devlet.
2. Elektronik satışta portala ilanda belirtilen yolla giriş yapın; UYAP e-Satış'a e-Devlet ile girilir.
3. İlanda istenen teminatı, ilanda gösterilen yolla yatırın.
4. Teklifinizi ihale süresi içinde ilgili portal ya da satış yeri üzerinden verin.
5. İhaleyi kazanırsanız bedeli şartnamede yazan süre içinde ödeyin.

UYAP üzerinden icra ihalesinin ayrıntılı adımlarını icradan araba almak yazımızda anlattık. Teklif vermeden önce şu noktaları kontrol edin:

• Satan daireyi doğrulayın: İlanı yalnız kurumun resmî sayfasından takip edin; başka bir yerde gördüğünüz ilanla resmî ilan farklıysa resmî ilan esas alınır.
• Aracın durumunu sorun: Kıymet takdiri bir değer tespitidir, ayrıntılı ekspertiz raporu değildir. Aracın nerede durduğunu ve görülüp görülemeyeceğini satan daireye sorun.
• Toplam maliyeti hesaplayın: Teklif bedeline vergileri, otopark, çekici ve tescil giderlerini ekleyin. Hangi giderin alıcıya ait olduğu şartnamede yazar.
• Tescili unutmayın: Yönetmeliğe göre icra, vergi dairesi ve benzeri kurumların sattığı araçların satış bilgisi elektronik sisteme işlenir; alıcı, yönetmelikte yazan süre içinde herhangi bir noterden adına araç tescil belgesi almak zorundadır.

İkinci el araç alırken haciz riskine karşı kontrol listesi

İkinci el araç alırken haciz riskinden korunmanın yolu, ödeme yapmadan önce kaydı sorgulamak ve satışı yalnız noterde yapmaktır. Sorgulamanın e-Devlet'teki adımlarını araç haciz ve rehin sorgulama yazımızda ayrıca anlattık.

1. Plaka ya da şasi numarasıyla aracın kaydında haciz, rehin, tedbir ya da yakalama kararı olup olmadığını öğrenin.
2. Haciz kalkmadan kapora, senet ya da vekâletle ödeme yapmayın; satıcı borcu ödediğini söylüyorsa şerhin silindiğini yeniden sorgulayarak görün.
3. Satış gününde noterin kendi sorgusunda kısıtlayıcı bir kayıt çıkmadığından emin olun; ödemeyi ancak bundan sonra tamamlayın.

İhaleyle araç almayı düşünüyorsanız Alp Filo İhale'de araçlar ekspertiz bilgisiyle yayımlanır ve mülkiyet noter satışıyla geçer. Aracın hasar kaydını kendiniz de sorgulayabilirsiniz; ilanla fark görürseniz teslimden önce bildirirsiniz.

Sık sorulanlar